De belangstelling voor Etty Hillesum lijkt weer toe te nemen. Op 6 juni was het eerste deel te zien op televisie van de zesdelige dramaserie ‘Etty’. In september 2025 beleefde deze serie z’n première op het filmfestival in Venetië. Actuele boeken en artikelen belichten verschillende kanten van haar persoon. Jan Oegema benadrukt haar moed in zijn boek Een apart soort moed. Alicja Gescinska laat met haar boek Vrouwen in duistere tijden zien dat Etty Hillesum één van de bakens van licht was in de donkerste uren van de mensheid. In het interview van Stevo Akkerman met de Amerikaanse schrijver Gal Beckerman noemde deze Etty een ‘existentiële dissident: iemand die weigert zich te laten overweldigen door de machten om zich heen’.
Door: Wim Davidse
Ik wil nu in het vervolg laten zien hoe ze van betekenis zou kunnen zijn voor jongeren die zoeken naar zin en rust in hun leven.
Innerlijk fundament
Toen ik haar dagboek Het verstoorde leven omstreeks 1982 las was ik zelf nogal zoekende. Ik had een fijn gezin, eigen huis en een goede baan. Toch bekroop me telkens weer het gevoel ‘is dit nu alles? Er moet toch meer zijn?’.
Eén tekstgedeelte uit haar dagboek raakte me toen in het bijzonder: Het is van 26 augustus 1941: ‘Binnen in me zit een heel diepe put. En daarin zit God. Soms kan ik erbij. Maar vaker liggen er stenen en gruis voor die put, dan is God begraven. Dan moet hij weer opgegraven worden.’ Bij mij rees toen de vraag: Zou in mij ook zo’n diepe put met God zitten, met veel stenen en gruis ervoor? Mede hierdoor kwam ik op een spiritueel pad.
Nogal wat twintigers en dertigers zijn tegenwoordig ook op zoek naar zin en betekenis in hun leven. Ze ervaren prestatiedruk, keuzestress, niet weinigen raken in een burn-out. Ik denk dat Etty Hillesum een goed recept voor hen heeft.
Dat vind ik in haar aantekening op 8 juni 1941. “Ik geloof dat ik het maar zal doen: ‘s morgens voor het begin van het werk een halfuurtje ‘naar binnen slaan’, luisteren naar wat er binnen in me zit”. Wat aarzelend noemt ze het ‘mediteren’. Ze vindt het niet genoeg om alleen maar wat lichamelijke oefeningen te doen. “De mens is lichaam en geest. En zo’n halfuur gymnastiek en een halfuur meditatie kunnen samen een breed fundament van geconcentreerdheid leggen voor de hele dag.”
Wanner die twintigers en dertigers van tegenwoordig dat dagelijks in praktijk zouden brengen zou dat heel wat burn-outs kunnen voorkomen, denk ik. Dat uur van Etty kan wat veel zijn, ik denk dat een halfuur al genoeg kan zijn. Dat fundament waarover ze spreekt kan dan ervoor zorgen dat je meer van binnen naar buiten gaat leven, in plaats van jezelf te versnipperen met allerlei prikkels van buiten. Dan kun je van binnenuit beter keuzes maken voor zaken die je echt van belang vindt en word je de baas over het scherm van je smartphone.
Recept van Etty
Dat innerlijke ‘fundament’ kan nog steviger worden wanneer je ‘oerbronnen’ in jezelf op het spoor komt. Ze schrijft hierover: “De enige zekerheid hoe je moet leven en wat je moet doen, kan toch alleen maar opstijgen uit de bronnen die daar bij jezelf in de diepte borrelen.” Het is mijn ervaring dat je dan, na verloop van tijd, een ruimte in jezelf vindt waar al het gewoel van buiten niet meer bij kan komen. Etty noemt dat ‘dat onverwoestbare in me’.
De zes mystici die ik in mijn boek Er is meer in ons de revue heb laten passeren en ook de mystieke tradities hebben me duidelijk gemaakt dat zo’n diepe put, met God erin, in ieder mens schuilt.
Bij dit recept van Etty Hillesum hoort ook wel een bijsluiter: Het kan een lange weg kosten om die stille ruimte te ervaren. Bovendien loop je de kans om door een ‘donkere nacht’ heen te moeten, als je erg veel zaken onder het tapijt hebt geveegd. Maar het gaan van die weg geeft op zich al zin aan je leven.
De serie over Etty die ik noemde speelt in het hedendaagse Amsterdam. Des te groter de kans dat twintigers en dertigers worden geïnspireerd door dit recept van haar.
Over de auteur
Wim Davidse was werkzaam als projectleider/onderzoeker bij een economisch instituut en is auteur van het boek Er is meer in ons – leren van de mystici.
