Hoe komen we ertoe, dat wie wij wezenlijk zijn, zich in het Hart openbaart?
Wat is de rol van het denken en de rede daarbij?
Een Meester zei dat er met het verstand geen weg is naar wie wij wezenlijk zijn, anders dan het verstand naar binnen te keren en het in het wezenlijke te laten verzinken.
Door: Eddy Karrenbelt | foto: Pixabay
Het wezenlijke is buiten het bereik van logica en van verstandelijk inzicht.
Het is de hoogste vrede en gelukzaligheid. Het Goddelijke.
Je kunt het niet kennen, maar alleen Zijn.
Maar wat is dan de rol van het denken en de rede?
In Het kroonjuweel van onderscheidingsvermogen van Shankara, de grondlegger van de Advaita Vedanta, staat in vers 369 geschreven:
‘Beteugel de spraak in het denken, beteugel het denken in het intellect, beteugel het intellect in zijn getuige, dompel ook dat in het oneindige absolute Zelf en bereik de opperste vrede’.
Het intellect komt min of meer overeen met de rede. Met het intellect wordt hier bedoeld het onderscheidingsvermogen. Het vermogen om het tijdelijke te onderscheiden van het eeuwige. Het vergroot het inzicht.
Het intellect is echter beperkt als het gaat om het ontsluieren van het wezenlijke. Daarvoor moet het verstillen. Daar helpt ‘het getuige’ zijn bij.
In de stilte kan wie je wezenlijk bent zich in het Hart openbaren.
Het uiteindelijke inzicht komt door directe ervaring van het wezenlijke, voorbij de beperkingen van het intellect en ‘het getuige’ zijn. Het is louter Zijn.
Shankara: ‘Er is geen onwetendheid en geen rede en er is geen universum en geen getuige zijn’. ‘In werkelijkheid is er alleen het Absolute (Brahman), dat van nature het Zijn is’.
Wij zijn het licht dat de getuige doet verschijnen en alles verlicht.
Marguerite Porete, een Franse christelijke mystica, die leefde rond 1300, schreef in haar boek De spiegel der eenvoudige zielen ook over rede.
In het boek gaan verschillende ‘personages’ met elkaar in gesprek, zoals: Ziel, Minne, Rede, Geloof, Heilige kerk en Wijsheid.
De Rede beschrijft ze als beperkt. De ziel die volledig in Liefde leeft, gaat het vermogen van de Rede te boven. Om tot vereniging met God te komen moet de Rede worden overstegen.
In de spiegel van de eenvoudige zielen schrijft Marguerite Porete over hoe de tenietgegane Ziel vrijaf heeft genomen van Rede en van de werken der Deugden en dat deze Ziel zo is ingevoerd en vergevorderd in de goddelijke les, dat zij begint te lezen waar Rede ophoudt.
Hoe overstijg je de Rede?
Meditatie is daarbij behulpzaam. Door regelmatig te mediteren kun je leren je denken te observeren en er niet in mee te gaan. Zo word je er minder speelbal van en geleidelijk stiller. Het stiller worden opent naar aanwezigheid in het moment en naar innerlijk ervaren. Vervolgens kun je ook hier weer getuige van zijn, waardoor de stilte toeneemt en het wezenlijke zich kan aandienen.
Ook het je realiseren dat je eigenlijk ‘niet weet’, niet alles kunt begrijpen, is dienstbaar. Het nodigt uit tot vertrouwen in het onbekende en overgave en kan leiden tot dieper inzicht en gewaar zijn.
Walter Hilton, een Engelse mysticus en Augustijn, schrijft dat je ‘de wolk van niet-weten’ moet binnengaan als eerste stap naar het kennen van God. ‘Dit kan worden gedaan door in het gebed van de stilte het denken te stoppen en alle beelden te verwerpen, om zo tot passieve ontvankelijkheid te komen.
Een andere manier is persoonlijke overgave, ‘niets worden’.’
Ik schreef over ‘denken’ lang geleden het volgende gedichtje:
Denken
van mijn borst
mijn buik
mijn handen en mijn benen
is mijn denken
van mijn ogen
mijn oren
mijn zien en horen
is mijn denken
uit mijn angst geboren
mijn vreugde en verdriet
alleen als ik oplos
diep van binnen
roept mijn denken niet
In een gesprek van Jacob Böhme, een mysticus rond 1600, vraagt een leerling:
‘Hoe kom ik bij het verborgen centrum waar God woont en niet de mens en hoe kan ik het begrijpen?
Jacob Böhme antwoordt:
‘Het is daar waar de ziel haar eigen wil heeft overwonnen en zichzelf niets meer wenst. Als je het wil begrijpen, zal het van je wegvluchten. Maar als je jezelf er helemaal aan overgeeft, zal het bij je blijven en het Leven van je leven worden, als iets dat bij je hoort.’
In mystieke tradities worden allerlei wegen aangereikt om de Rede te overstijgen. Door je bewust te worden van bewustzijn zelf, de stille oneindige ruimte waarbinnen gedachten en ervaringen verschijnen, reik je voorbij de Rede en kan wie je wezenlijk bent zich in het Hart openbaren. Bloeiend! Zingend!
Ik sluit af met een gedicht van Kabir:
De Geliefde is in jou
en ook in mij,
zoals de kiem is
in ieder zaad.
We worstelen allemaal,
dus laat los die zelfdunk
en zoek de Geliefde in je.
De blauwe hemel opent zich
in het licht van miljoenen zonnen.
Het dagelijks gevoel van falen,
de schade die ik mezelf heb toegebracht,
alles verdwijnt in het stralende licht,
als ik zit in die wereld.
Ik hoor bellen klinken
die niemand heeft beroerd.
In liefde is meer vreugde
dan we weet van hebben.
Het stroomt van de regen,
maar niets wordt nat
en rivieren baden in het licht.
Het hele heelal is doordesemt van liefde,
al heeft maar een enkeling er weet van.
Wie het wil zien
met het licht van de rede
is blind.
De arrogantie van de rede was het
die ons van die liefde verwijderde.
Het woord ‘rede’ alleen al
voert je er mijlen vandaan.
Wat is Kabir gezegend
dat hij, omringd door al deze vreugde,
kan zingen in zijn eigen kleine lichaam!
Hij zingt de muziek van zielen
die elkaar ontmoeten,
de muziek van vergeten zorgen,
want zijn muziek stijgt uit
boven komen en gaan.
Over de auteur
Eddy Karrenbelt heeft reeds geruime tijd een coach praktijk. Daarnaast schrijft hij liedjes en gedichten en treedt hiermee op. Hij heeft daarnaast ruime ervaring in leidinggeven. Dit vanuit een brede achtergrond: van binnenstedelijke projectontwikkeling en beheer openbare ruimte tot werk en inkomen en het brede sociale domein. Zijn inspiratie vindt hij in de mystiek. Het gedichtje komt uit de bundel Dat wat is.
