Mijn bewustzijn is niet mijn bewustzijn

Ik was een jaar of tien, liep van huis naar school. Bij het huis waar altijd een grote, zwarte Chevrolet voor de deur stond, viel me iets te binnen. Ik besefte ineens dat ik ‘ik’ was, ik werd me bewust dat ik een apart iemand was. Hoe zou dat bij anderen zijn, hoe voelen die dat? vroeg ik me af. ‘Ik ben alleen in het heelal’ was toen het antwoord. Ik liep verder naar school.

Door: Wim Davidse | Foto: Pixabay

Wat is bewustzijn eigenlijk?
Het februari-nummer van Volzin magazine bevat een interview van hoofdredacteur Greco Idema met psycholoog (en nog veel meer) Jacob Jolij. Hij schreef een boek met de titel Wat is bewustzijn nou eigenlijk? Wat hij zei over bewustzijnsonderzoek in dat interview fascineert me. Ik zag er een soort bevestiging in van die jeugdervaring.

“We maken deel uit van iets veel groters”, besefte de jonge Jacob al toen hij zich inbeeldde hoe het zou zijn als je bijvoorbeeld vanaf Pluto naar de aarde zou kijken.
We snappen nog helemaal niets van bewustzijn, volgens Jolij. “Hoe kan er bewustzijn ontstaan uit iets stoffelijks, in een universum dat gemaakt lijkt te zijn uit materie en energie?” Jolij komt dan tot het vermoeden dat het bewustzijn een fundamenteel onderdeel is van het universum. Je voelt je een apart ‘ik’, maar in de onderliggende werkelijkheid lost je ‘ik’ op als een spoor in die ‘oceaan van bewustzijn’. ‘Het ik-gevoel is een illusie’. Dat beeld van de oceaan lijkt overigens wel heel erg op het beeld van de Benedictijnse monnik en zen leraar Willigis Jäger: ‘elke golf is de zee’.

Jolij’s nieuwste boek gaat over parapsychologie. ‘Bijzonder toeval’ of ‘synchroniciteit’ vindt hij in dit wetenschapsgebied verreweg het meest interessant. Een eigen ervaring noemt hij als voorbeeld hiervan: “Een vriend die mij precies op het goede moment een appje stuurde met een relevant artikel toen ik zat te broeden op een lastige passage in mijn boek”. Hij noemt dit een paranormaal fenomeen, er zit geen oorzakelijk verband tussen deze twee gebeurtenissen. “Je kunt heel veel paranormale fenomenen herinterpreteren als synchroniciteit.” Met zijn model, waarin het bewustzijn een fundamenteel onderdeel is van het universum, kan hij het bestaan van ‘bijzonder toeval’ voorspellen.

Meditatie als bewustzijnsonderzoek
Het fascineert me dat mijn ‘eigen’ bewustzijn deel uitmaakt van een grote bewustzijnsruimte. Het is als het ware een bijzondere uiting ervan, net zoals dat bij anderen weer een heel specifieke uiting is van dat Grote Bewustzijn. Het zijn, om het beeld van Jäger te gebruiken, andere golven in dezelfde zee. Verbondenheid met elkaar is dan al een gegeven.

Dat is allemaal niet te bewijzen. Een wetenschappelijk bewijs vereist scheiding tussen onderzoeker en het object. Maar bij bewustzijnsonderzoek zijn die twee niet te scheiden. Je bent zelf het onderzoeksobject. Het oog kan zichzelf niet zien.

Je kunt het wel toetsen met meditatie. Dan onderzoek je al het ware je bewustzijn, bijna op een wetenschappelijke manier: zelf niets doen, zien wat er is, zonder er belang bij te hebben, zonder oordeel, alles zien zoals het is. Dan is er ook geen ‘ik’ dat iets wil bereiken met mediteren, dat wil corrigeren of steeds oordeelt.

Meditatie wordt gezien als een spirituele bezigheid. Ik vind het verrijkend om dat ook eens te zien als een seculier gebeuren. Het is gewoon bewustzijnsonderzoek. Dan vermijdt je moeizame communicatie over mystiek, het goddelijke en wat dies meer zij. Bewustzijn heeft iedereen, je ervaart het al als je naar je pen kijkt of als je een duif hoort koeren. Het is ‘right for your eyes’, zoals een zenmeester eens zei.
En wie is dat dan die dat ervaart?

Het antwoord kwam al binnen bij de 10-jarige Wim. Maar het kostte me vele jaren mediteren om daar iets van gewaar te worden.

Over de auteur
Wim Davidse was werkzaam als projectleider/onderzoeker bij een economisch instituut en is auteur van het boek Er is meer in ons – leren van de mystici.