Mystieke denkers hebben nogal eens iets te zeggen over actuele thema’s. Dat is te horen in de podcast ‘Mystiek en Actualiteit’. Presentator Allard Amelink interviewt hierin verschillende deskundigen aan de hand van een actueel onderwerp. Wat kunnen we hierover leren van een bepaalde mystieke denker? Denkers als Titus Brandsma, Hildegard von Bingen, Simone Weil en vele anderen passeren de revue in deze podcast.
Door: Wim Davidse | Afbeelding: Pixabay
De samenstellers ervan zijn het Titus Brandsma Instituut en Socires, een onafhankelijk centrum voor samenlevingsvraagstukken. Ze willen hiermee duidelijk maken dat mystiek niet wereldvreemd is, maar iets zinnigs kan zeggen over actuele gebeurtenissen. Dat doel spreekt mij erg aan. Daarom laat ik in het vervolg uit deze podcast twee mystieke denkers hun licht schijnen op een actueel thema.
De sterke man: Titus Brandsma
Autoritaire leiders domineren steeds meer in het wereldnieuws. Hun aanhang lijkt te groeien, bijvoorbeeld omdat de democratische staatsvorm minder in staat lijkt om grote problemen op te lossen. Zo is ongeveer de helft van de Nederlanders het eens met de stelling ‘We hebben in Nederland behoefte aan een sterke leider’, blijkt uit een recent onderzoek van HCSS.
Titus Brandsma constateerde in zijn tijd, de dertiger jaren van de vorige eeuw, ook een voorkeur voor autoritaire leiders. Als rector-magnificus van de Nijmeegse universiteit zag hij hoe studenten de Italiaanse dictator Mussolini vereerden. Dat had iets weg van mystiek, de overgave aan iets groots, aan een groot Ik, aan de Staat.
Hiertegenover zei Titus Brandsma: “Het gaat niet om grote dingen te doen, maar om kleine dingen groot te doen”. “God schuilt in ieder mens”, dat was de kern van zijn mystiek. Het gaat er dan om God tevoorschijn te laten komen.
Titus Brandsma’s held is degene die zijn eigen tekortkomingen onder ogen ziet, dat zijn de heiligen.
Dat vind ik mooi: Held is degene die zijn eigen tekortkomingen onder ogen ziet. Daar is moed voor nodig! Een dergelijke moed zul je bij de huidige machtigste mannen niet zien, die zullen niet de minste neiging hebben om hun eigen tekortkomingen onder ogen te zien. Daarvoor moet je bij Dag Hammarskjöld zijn, blijkens zijn mystieke dagboek Merkstenen. Hij was naast een sterke leider vooral een wijze leider. Het ging niet om hemzelf maar om het dienen van een rechtvaardige zaak. Zo’n ‘sterke’ man is vooral ook nederig leer ik uit zijn dagboek.
Ontmoeting met andersdenkenden: Jan van Ruusbroec
Mensen leven tegenwoordig nogal in bubbels, ze hebben geen of weinig contact met mensen die heel anders zijn. Er zijn nauwelijks of geen ontmoetingen met die anderen, ook niet of nauwelijks in de supermarkt.
Wat zegt Jan van Ruusbroec over ontmoeten, vraagt interviewer Allard Amelink aan Inigo Bocken en Rob Faessen in de podcast. De eerste is universitair hoofddocent aan de Radboud Universiteit en de tweede is emeritus hoogleraar aan o.a. de KU Leuven.
De ontmoeting tussen God en mens is het grondthema bij Ruusbroec. Hij heeft dat beschreven in zijn boek De Geestelijke Bruiloft. Uitgangspunt is hierbij de gelijkenis van de wijze en de dwaze bruidsmeisjes uit Mattheus 25. Die zien uit naar de ontmoeting met de bruidegom, Christus. Ruusbroec onderscheidt dan enkele elementen bij die ontmoeting zoals: open je ogen, weet wat er komt, wees open, treed uit jezelf, blijf niet opgesloten in je ‘ik’. Het wonder van de ontmoeting kan dan ontstaan. Dat is niet te plannen, er zijn geen handvatten ervoor. Omdat God steeds het initiatief neemt, Hij zoekt ons doorlopend. Hij neemt de mens helemaal serieus, neemt hem zoals hij is.
In zijn boek De Geestelijke Bruiloft typeert Ruusbroec zijn Godsontmoeting als ‘Heerlijk verdwalen in God’. Daarbij is er geen fusie, maar een relatie met God. De mens mag mens zijn, hij is een evenwaardige partner. Als de mens teruggaat uit die ontmoeting is hij rijker aan deugden, hij is er meer voor anderen. De Godsontmoeting heeft iets met hem gedaan.
We kunnen er uit leren dat, hoe meer mensen anders zijn, hoe mooier de ontmoeting kan zijn. De mens is onpeilbaar, is een mysterie, de ontmoeting kan steeds weer nieuw zijn. Als je uit jezelf treedt, het bekende loslaat, kan de ontmoeting een eeuwigheidscomponent hebben.
Dit is wel een ideaalbeeld van een ontmoeting, maar ik denk dat deze les van Ruusbroec toch wel iets kan veranderen bij een ontmoeting: Uit jezelf treden, een ander zien als een mysterie, dan kan een ontmoeting echt nieuw worden. Zelfs als je dan iemand uit een andere bubbel ontmoet.
De podcast bevat nog heel wat mystieke denkers die hun licht laten schijnen over een actueel thema. Zoals Thomas Merton en de natuur, Simone Weil over compassie, Meister Eckhart en gelatenheid, en Boeddha over oneindigheid.
Als je deze podcast beluistert kun je eens anders kijken naar actuele onderwerpen!
Over de auteur
Wim Davidse was werkzaam als projectleider/onderzoeker bij een economisch instituut en is auteur van het boek Er is meer in ons – leren van de mystici.
